Datum: 17-11-2025
Tijdens de Rietveldlezing 2025 schetste architect Do Janne Vermeulen (Team V Architectuur) een inspirerende visie op de duurzame stad van de toekomst. Hoe zouden onze steden eruit kunnen zien als we gebouwen ontwerpen als vogelnestjes, jutterhutten of kathedralen? Met hout en andere biobased materialen, zo liet zij zien, kunnen we verder, hoger en veelzijdiger bouwen dan vaak wordt gedacht.
De tweejaarlijkse lezing van stichting Rietveldprijs en Architectuurcentrum AORTA was donderdag 13 november in een volle zaal in De Hondekop, de voormalige spoorwegloods op het Wisselspoorterrein in Utrecht. Do Janne Vermeulen, directeur en architect bij het Amsterdamse bureau Team V opende met een prikkelend beeld voor een nieuwe bouwcultuur: wat als we bouwen als een vogel die met natuurlijke materialen precies bouwt wat nodig is; of als een jutter die slim hergebruikt wat beschikbaar is; of als een middeleeuwse kathedraalbouwer die werkt aan gebouwen met eeuwigheidswaarde, zoals de Utrechtse Dom?
Meer dan CO₂ opslag
Volgens Vermeulen biedt hout als bouwmateriaal een reeks voordelen. Bomen nemen CO₂ op die in het materiaal wordt vastgehouden zolang het onderdeel is van het gebouw. Omdat de Europese bosgroei groter is dan de jaarlijkse vraag, is verantwoord houtgebruik haalbaar, mits er zorgvuldig wordt geoogst en herplant. Ook door hergebruik van (houten) bouwmaterialen wordt de carbon footprint verminderd. Hoewel de bouwkosten soms nog iets hoger kunnen liggen, wordt dit vaak gecompenseerd door een snellere bouwtijd, lichter materieel en minder bouwoverlast. Belangrijker nog: door anders te bouwen creëren we een socialere en biodiversere stad, beter bestand tegen hittestress en die bijdraagt aan een gezond stedelijk leven. In Utrecht zijn al enkele sterke voorbeelden te vinden, zoals HoutWerk II, Monicahof en de KIP Store, maar voor de grotere schaal moeten we naar Amsterdam.
Woontoren HAUT
Als sprekend voorbeeld noemt Vermeulen, HAUT: de houten woontoren die Team V enkele jaren terug in Amsterdam heeft opgeleverd. In die tijd was wereldwijd nog niet zo hoog in hout gebouwd, maar met lef en technische inventiviteit hebben ze de hoogste hybride houten constructie van Nederland gerealiseerd. De toren is 73 meter hoog, heeft een betonnen kern en deels betonnen vloeren, terwijl de rest van de draagconstructie grotendeels uit hout bestaat. In totaal werd bijna 3.000 kubieke meter hout gebruikt, een hoeveelheid die in de Oostenrijkse bossen van de leverancier binnen enkele uren weer aangroeit.
HAUT in Amsterdam (Foto: Jannes Linders)
Houten woonwijk
Toch hoeft volgens Vermeulen niet de hoogte de ambitie te bepalen. In de stad van de toekomst zou per opgave opnieuw moeten worden gekeken welke rol hout kan spelen: massief of juist in combinatie met traditionele materialen, klein of groot, van vakantiehuisje tot datacenter en misschien zelfs hele wijken. In 2026 wordt onder leiding van AORTA een onderzoek gestart naar de mogelijkheden voor houtbouw op de schaal van een woonwijk in polder Rijnenburg in Utrecht. Het is dit gevoel dat Vermeulen wilde meegeven. Dat we, net als een vogeltje, wendbaar en vol doorzettingsvermogen blijven zoeken naar nieuwe manieren om al die takjes in elkaar te zetten en zo al onze huisgenoten te huisvesten. Voor ontwerpers, benadrukte ze, biedt dat een wereld aan kansen.
Over de Rietveldlezing
De Rietveldlezing is een tweejaarlijkse lezing georganiseerd door stichting Rietveldprijs en Architectuurcentrum AORTA. In het opvolgende jaar (2026) wordt de Rietveldprijs voor nieuwe projecten in Utrecht en de Truus Schröderprijs voor goed opdrachtgeverschap uitgereikt. Lees meer op https://rietveldprijs.nl