Datum: 30-10-2025
De geopolitieke spanningen nemen toe, en daarmee ook (effecten van) oorlogsdreiging op eigen bodem. In de Metropoolregio Amsterdam, Noord Holland-Noord en de provincies Utrecht en Flevoland zien we op allerlei plekken tekenen van verhoogde activiteit en nieuwe ruimteclaims vanuit het Ministerie van Defensie. Hoe kan risico en veiligheid in maatschappelijke dialoog worden gebracht? Welke ruimte claimt Defensie, voor welke functies, in welke omvang? En hoe kunnen we daarover meepraten?
In het kader van het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp (ARO) ontving CoLa (Stichting Coördinatie Lokale Architectuurinitiatieven) in 2025 de opdracht om in heel Nederland een maatschappelijke dialoog te organiseren rondom bestaand ontwerpend onderzoek in opdracht van het Rijk. Arcam en Architectuurcentrum ABC Haarlem zijn de coördinator van de activiteiten in het landsdeel Noordwest Nederland (Noord-Holland, Flevoland, Utrecht). Architectuurcentrum AORTA organiseert de slotbijeenkomst.
Regio Noordwest: geopolitieke dreigingen en ruimteclaims van Defensie
In landsdeel Noordwest is de actuele context samengevat als: geopolitieke dreiging en ruimteclaims van Defensie. In dit landsdeel vormen TATA Steel, het Westelijk Havengebied, Schiphol en Utrecht een van de belangrijkste economische en logistieke knooppunten van Nederland. Op regionaal niveau vereist dat zorgvuldige afstemming van de belangen voor werkgelegenheid, woningbouw, bereikbaarheid en leefbaarheid. Daarnaast heeft deze regio ook een grote opgave met betrekking tot natuurontwikkeling, waterberging en ruimte voor energietransitie. De regio wordt bewoond door circa 4 miljoen overwegend mondige burgers met uiteenlopende belangen.
Dat alles is al complex, maar met de geopolitieke ontwikkelingen op wereldschaal komt daar een nieuwe speler bij: Defensie. Met acute belangen en andere besluitvormingsprocessen, waarin participatie en transparantie niet per se centraal staan. In Noordwest is dat nu al merkbaar op verschillende manieren. Historische locaties voor lucht-, land- en zeemacht zien de activiteiten toenemen en vraag om uitbreiding. Cruciale logistieke knooppunten zijn onderdeel van versterkings-, verbredings- en beveiligingsprocessen. ‘Leeg’ land wordt geclaimd voor defensieve doeleinden.
Gezamenlijk organiseren alle lokale architectuurinitiatieven in de regio Noordwest, onder coördinatie van ABC Architectuurcentrum Haarlem en Arcam, een maatschappelijke dialoog met maatschappelijke partners, defensie, en professionals in de ruimtelijke (ontwerp)sector in vijf etappes.
- We organiseren publieke bijeenkomsten/werksessies, waarin we onderzoeken hoe ruimteclaims vanuit Defensie andere ruimteclaims kunnen versnellen, verbeteren en integreren
- In elke bijeenkomst presenteren we ook een selectie van ontwerpende onderzoeken de inspiratie en richting kunnen geven aan de ruimtelijke vraagstukken
- In elke bijeenkomst verzamelen we informatie voor een speculatieve stafkaart ‘Ruimte voor Defensie is meer Ruimte voor Kwaliteit’ (ontwerp H+N+S)
- 27 oktober 2025: Regiobijeenkomst op de Bernhardkazerne in Amersfoort georganiseerd door Fasade. Ontwerpend onderzoeken die worden betrokken zijn: de Bossenstrategie (CRa) van Berno Strootman, en een verkenning naar Natuurinclusieve inrichting rondom Natura2000-gebieden door H+N+S.
- 19 november 2025: Geopolitiek in de metropool, georganiseerd door Arcam. Onder andere met het ontwerpend onderzoek van Rademacher de Vries en De Zwarte Hond. Bekijk de terugblik: Ruimtelijke strategieën voor als de oorlog komt
- 8 december 2025: Ontwerpend onderzoek nader bekeken, georganiseerd door Architectuurcentrum ABC Haarlem.
- 28 januari 2026: publieke slotbijeenkomst, georganiseerd door Architectuurcentrum AORTA.