interview
NAAR OVERZICHT

Datum: 29-01-2025

Na jaren voorbereiding is de bouw van Spark op het Smakkelaarsveld in het Utrechtse stationsgebied van start gegaan. Een hectisch stukje binnenstad  verandert komende jaren in een glooiend stadspark waar wordt gewoond, gewerkt en ontspannen. AORTA sprak met ontwikkelaar Lingotto en architectenbureaus Studioninedots en ZUS.

Door Niels Huizinga

Omgeven door het drukste fietsknooppunt van Nederland, treinsporen, tram- en busbaan, is deze plek al jaren een stenig en onoverzichtelijk deel van Utrecht. Door de ontwikkeling van Spark gaat hier verandering in komen. De plek blijft een belangrijk stedelijk knooppunt maar door een slim ontwerp van een stadspark met twee woongebouwen, een kantoorgebouw, een horecapaviljoen én een nieuw stuk Leidse Rijn, wordt dit straks een fijne plek om te wonen, te werken en te verblijven.

Spark (bron: Studioninedots / ZUS)

Oog van de Orkaan

Volgens Arda Basak van Lingotto draait het project om het vinden van balans: ‘In de tender hebben we het plan oog van de orkaan genoemd. Het oog is een plek van rust midden in de hectiek en dat staat symbool voor wat we hier wilden maken. Dat is best lastig, want hoe ga je rust brengen op deze plek?  Een grote bron van onrust was de OV-baan die dwars door het ontwikkelgebied loopt en een van de eerste dingen die we hebben gedaan is het overkappen hiervan. Deze ingreep, die al in 2021 werd voltooid, vormt letterlijk de basis voor de verdere ontwikkeling. Want naast een veilige doorgang voor het OV gaf het de mogelijkheid om op het dak een glooiend landschapspark aan te leggen.’ 

“Het oog van de orkaan betekende voor ons dat het een plek moest worden waar je in de luwte zit en tegelijk de dynamiek van de stad voelt.”

Spark (Bron: Studioninedots / ZUS)

Geen barrières

Een team van architecten werkte samen om een harmonieus ontwerp te realiseren en optimaal gebruik te maken van de kavel. Studioninedots was voor de architectuur verantwoordelijk en ZUS nam het landschapsontwerp, groene daken en de natuurinclusiviteit op zich. 

Stijn de Jongh van Studioninedots: ‘Het oog van de orkaan betekende voor ons dat het een plek moest worden waar je in de luwte zit en tegelijk de dynamiek van de stad voelt dat je midden in een dynamische omgeving bent. Je moet het spoor en het dus wel voelen, maar je moet er geen last van hebben.’ Elma van Boxel van ZUS legt uit hoe dit idee tot uiting komt in het ontwerp: ‘Het was belangrijk dat gebouw en park echt één integraal weefsel zou worden, zonder barrières of afgescheiden stukken. Als je van bovenaf kijkt, zie je een soort scherven. Die maken de verdeling over de hele kavel ruimtelijk en vormen met elkaar het oog van de orkaan. De vormen hebben we in alle facetten doorgevoerd. In het park zie je bijvoorbeeld dat de scherven nog kleiner zijn opgedeeld, waardoor er verschillende bestemmingen en ontmoetingsplekken ontstaan.’

Plan op maaiveld (Bron: Lingotto/ ZUS)

Gestapeld landschap

‘De driehoekige vorm van de gebouwen komt voort uit de historische lijnen die in het verlengde liggen, zoals de Leidsche Rijn en de Vleutenseweg’, vult Stijn aan. ‘De hoogtes van de volumes ontstaan uit de luwtes die we in het plan wilden  en die tegelijkertijd bezonning op de juiste plek mogelijk maken. In de architectuur zit verder een sterke verticale belijning, waardoor je het gevoel krijgt dat de volumes uit de grond getrokken zijn. Dat wordt versterkt doordat er op de laaggelegen daken daktuinen liggen, dus dan heb je echt het gevoel dat er een gestapeld landschap ontstaat.’

Isometrie park (bron: Studioninedots/ ZUS)

Natuurinclusief ontwerp

Op verschillende manieren is in het ontwerp van Spark rekening gehouden met biodiversiteit en klimaat. Zo creëren de hoogteverschillen van het daklandschap een aantrekkelijke biotoop voor flora en fauna. ‘We hebben in het plantingsplan inheemse soorten en kruidenmengsels gebruikt die passen bij de hoogte’, vertelt Elma. ‘Dit heeft niet alleen een esthetische waarde, maar vergroot ook de biodiversiteit. De huismus vindt het bijvoorbeeld fijn op een bepaalde hoogte, dan zorg je dat daar ook de struiken zijn waar hij graag in nestelt’. Daarnaast is het waterbeheer slim geïntegreerd in het ontwerp, met daken die regenwater opvangen en hergebruiken.

Gemengd Programma

Er is bewust gekozen voor een gemengd programma van wonen, werken en recreëren.  Arda: ‘In het oorspronkelijke bestemmingsplan zou alleen wonen gerealiseerd mogen worden. Maar dit is hartje Utrecht; hier wil je een bruisende plek waar op elk moment van de dag reuring is. Door een mix van functies konden we dit voor elkaar krijgen. Naast koop- en huurwoningen, waarvan een groot deel sociale huur, komt er ook ruimte voor kantoren, horeca en vrijetijdsbesteding.  Een van de gebouwen heeft straks een publiek toegankelijk dak en in het park komt een horecapaviljoen, wat zorgt voor extra levendigheid en ontmoetingsplekken.’

Studioninedots ontwierp de verschillende wooneenheden. Stijn: ‘Vrijwel alle woningen zijn tweezijdig, zodat je aan twee zijden van de woning lichtinval en uitzicht hebt. Dit zorgt niet alleen voor woongenot maar het creëert ook de visuele verbinding naar het park, wat de sociale veiligheid vergroot.’  

Spark (bron: Studioninedots / ZUS)

‘Bewoners attendeerden ons bijvoorbeeld op de behoefte aan een plek die voor iedereen toegankelijk is en waar het sociaal veilig is.’

Samen met Utrechters

Een bijzonder aspect is de nauwe betrokkenheid van omwonenden, ondernemers en andere belanghebbenden bij het proces. Een team, dat door de gemeente Utrecht in het leven is geroepen, speelde een grote rol bij het definiëren van kernwaarden en het aanscherpen van het ontwerp. ‘Het was een intensief proces, dat veel waardevolle inzichten gaf,’ zegt Elma. ‘Bewoners attendeerden ons bijvoorbeeld op de behoefte aan een plek die voor iedereen toegankelijk is en waar het sociaal veilig is. Deze input hebben we steeds toegepast in het ontwerp.’  

Ook Arda ziet de meerwaarde van deze samenwerking. ‘Als ontwikkelaar ben je altijd te gast in een gebied. De mensen die er al lang wonen of werken kennen de omgeving en alle aandachtspunten. Het is dus waardevol om hun input mee te nemen.’ Stijn besluit: ‘Doordat we met direct betrokkenen hebben gepraat voelden we ook de urgentie. Dit is een plek in de stad die al vrij lang niet werd gebruikt en volgens mij zijn veel Utrechters heel blij dat dit nu gaat veranderen.’ 

Spark aan het Smakkelaarsveld wordt naar verwachting begin 2028 opgeleverd. Lees meer over het project via de onderstaande links. 

Spark: facts & figures

 

Ook interessant: