Datum: 21-10-2025
Bouwen, bouwen, bouwen? De werkelijkheid ligt genuanceerder, want de woningcrisis vraagt om meer dan het stapelen van stenen. Nieuwe woonwijken moeten niet alleen betaalbare en mooie woningen opleveren, maar ook klimaatadaptief zijn en bijdragen aan de biodiversiteit en leefkwaliteit van mens en dier. Dat betekent anders denken over het gebruik van de beschikbare ruimte: niet bouwen ten koste van, maar mét de natuur. AORTA ging in gesprek met Arno Hallie, Erwin Noorda en Jan van Kuijk van ontwikkelaars AM, Trebbe en Synchroon over natuurinclusief bouwen. Hoe kunnen we ontwikkelen op een manier waarbij natuur en wonen elkaar versterken? En waar in en om Utrecht en misschien wel in de rest van het land liggen de grote kansen?
Door Lindy Kuit
Natuurinclusief bouwen klinkt nu als een logische stap, in een tijd waarin het verlies aan biodiversiteit en de gevolgen van klimaatverandering aan de orde van de dag zijn. Maar in de tweede helft van de vorige eeuw werden de traditionele uitbreidingswijken juist vaak ten koste van het open landschap en de ecologie uit de grond gestampt. Natuurinclusief bouwen draait dit perspectief om: de natuur geeft de randvoorwaarden, en bodem en water zijn sturend in de ontwerpkeuzes. Dat leidt allemaal tot compactere woonvormen, een slimme omgang met bodem en water en meer ruimte voor recreatie, landbouw, biodiversiteit en een gezond stedelijk leven.
Jan van Kuijk (Synchroon), Erwin Noorda (Trebbe) en Arno Hallie (AM)
Hallie: “Bij natuurinclusief bouwen maak je bewust ruimte voor de biodiversiteit, voor een grotere variatie aan planten en dieren, en dat kan op verschillende schaalniveaus. Op de schaal van de woning en tuin kun je denken aan simpele dingen, zoals nestkastjes voor vogels, groene levende gevels, geen schuttingen maar groene hagen en zo min mogelijk tegels en asfalt. Dit draagt ook nog eens bij aan een rijkere leefomgeving, een betere opname van regenwater en minder hittestress.” Van Kuijk vult aan: “Bij Synchroon zeggen we altijd: we willen de plekken waar we bouwen rijker achterlaten dan we ze aantroffen. Daarnaast is wetenschappelijk bewezen: dichter bij de natuur wonen is goed voor je mentale en fysieke welzijn. Natuurinclusief bouwen is beter voor dieren én mensen.”
“Door natuurinclusief te bouwen laten we plekken rijker achter dan we ze aantroffen.”
Jan van Kuijk, regiomanager bij Synchroon
Bijleveld: groen woonlandschap van betekenis
Een actuele casus waar natuurinclusief bouwen de basis vormt, is Ringpark Bijleveld: een groene stadsrandontwikkeling tussen Utrecht en Woerden. Een strategisch gelegen plek ook, die symbool staat voor de enorme ruimteclaims in de regio. Hier is het uitgangspunt dat de polder niet simpelweg wordt volgebouwd, maar zich ontwikkelt tot een landschappelijk woongebied. Trebbe, AM en Synchroon zijn de initiatiefnemers van deze grote gebiedsontwikkeling, die zich nog in een voorfase bevindt. Noorda: “We zien Bijleveld nadrukkelijk niet als een uitbreidingswijk, maar als een nieuwe manier van denken over wonen, natuur en ruimtegebrek. Bewoners zullen er letterlijk in het landschap leven: vanuit je voordeur loop je zó het groen in, waar je kunt wandelen of sporten. De sfeer is kleinschalig en dorps, en tegelijkertijd ook stads en levendig – stadsbuiten, noemen we dat.”
Van Kuijk vult aan: “Collectieve ruimtes in plaats van kleine privétuinen leggen een sterkere nadruk op ontmoeting en gemeenschap, wat weer bijdraagt aan geluk en eenzaamheid tegengaat. Het moet een wijk worden waar iedereen kan landen, waar je je thuis voelt. Geen enclave voor de ‘happy few’, maar een inclusieve gemeenschap waar senioren, gezinnen en jongeren samenleven.”
Impact op een hele regio
“Wat ook bijzonder is aan Bijleveld is de locatie”, gaat Hallie verder. “Het schurkt tegen de randen van Utrecht en Harmelen aan. Essentiële voorzieningen, wegen en een OV-infrastructuur liggen er al. Daarnaast bestaat de omgeving uit nu nog gefragmenteerde natuurgebieden en landschappen die we door de ontwikkeling van Bijleveld als groene kralen aan elkaar kunnen rijgen en ook toegankelijk kunnen maken. We nemen barrières weg en maken nieuwe verbindingen die uiteindelijk leiden tot een natuurinclusief ringpark rondom de stad Utrecht, waarin ook wordt gewoond. De ontwikkeling kan met het toevoegen drijvend wonen op de nieuwe plassen in de lagergelegen delen van de polder zelfs iets betekenen voor de problematische verzilting stroomafwaarts in het bollengebied van Rijnland, door regenwater vast te houden en terug te geven aan de Oude Rijn tijdens drogere perioden. Met Bijleveld leveren we zo niet alleen lokaal een belangrijke bijdrage, maar hebben we ook integraal impact op de natuur van een hele regio, van Utrecht tot aan Katwijk.”
“We maken nieuwe verbindingen die een essentieel onderdeel worden van een natuurinclusief ringpark rondom Utrecht.”
Arno Hallie, ontwikkelingsmanager bij AM
Landschapspark Bijleveld verbonden met Natuur Netwerk Nederland (Beeld: DELVA)
Bestuurlijke en politieke uitdagingen
Hoewel de visie en ambitie duidelijk zijn en klaarliggen, is de eerste schop nog lang de grond niet in. Het realiseren van Bijleveld is namelijk complex; het gebied ligt op de grens van meerdere gemeenten en raakt aan de belangen van provincie, waterschappen, natuurorganisaties en bewoners. Daarbij is het Groene Hart een gevoelig landschap, waardoor elke ontwikkeling zorgvuldig moet worden afgestemd. Noorda: “Juist daarom zoeken we nadrukkelijk de samenwerking en willen we een breed gedragen visie neerzetten die verder gaat dan woningbouw alleen. Zo zijn we volop in gesprek met diverse belangenorganisaties. Wat zijn hun wensen en ideeën?”
“Op dit moment zijn we een brede alliantie aan het smeden”, legt Hallie uit. “Daarvoor hebben we een lange adem nodig én lange lijnen. En dat is nog best complex in ons hedendaagse politieke klimaat.” Van Kuijk ziet het als hun taak om momentum te creëren: “Iedereen snapt dat dit een goed idee is, maar het vraagt om veel bestuurlijk lef. Niks doen is altijd makkelijker.”
Polder tussen Harmelen en Vleuten-De Meern
Katalysator voor natuurontwikkeling
De betrokkenen zien Bijleveld nadrukkelijk niet als een geïsoleerd project, maar als voorbeeld. “Dit kan een katalysator worden voor natuurontwikkeling en leefkwaliteit in andere stadsranden,” aldus Hallie. “Bijleveld laat zien dat je beter kunt bouwen waar toch al vraagstukken liggen – in dit geval schrale landbouwgrond en in onbruik geraakte kassen – in plaats van ergens anders helemaal opnieuw te beginnen. Het laat zien dat we veel en veel meer uit die stadsranden kunnen halen.” De aanpak in Bijleveld toont hoe natuurinclusief bouwen meer kan opleveren dan alleen huizen. En hoe het kan leiden tot nieuwe vormen van gemeenschapsvorming, tot herstel van landschappelijke kwaliteit en tot oplossingen voor klimaatvraagstukken. “Dit is geen pleidooi voor méér stenen, maar voor méér kwaliteit. Alleen zo bouwen we aan leefomgevingen waar mensen én natuur toekomst hebben”, sluit Noorda af.
Biografie
Arno Hallie
Woont in Utrecht en is ruim 6 jaar ontwikkelingsmanager bij gebiedsontwikkelaar AM. Hier is hij vooral betrokken bij voortrajecten van ontwikkelingen, van acquisitie tot en met visievorming. Zijn focus ligt op projecten in Midden-Nederland, van Woerden tot Nijmegen. AM doet meer projecten in en om Utrecht, zoals de herontwikkeling van de Wolvenpleingevangenis en de Merwedekanaalzone; momenteel de grootste ontwikkeling in de stad.
Erwin Noorda
Werkt al ruim tien jaar bij ontwikkelende bouwer Trebbe, inmiddels als commercieel manager. Gebieden en gebouwen ontwikkelen waar mensen nu, maar ook de komende decennia graag wonen, werken en leven is wat hem drijft. Hij woont in Utrecht, wat hem ook op persoonlijk niveau betrokken houdt bij de stad.
Jan van Kuijk
Is regiomanager bij ontwikkelaar Synchroon, waar hij vooral acquisities voor gebieds- en vastgoedontwikkelingen doet. Daarnaast woont hij in Utrecht en is hij lid van de Adviesraad voor de fysieke leefomgeving van de provincie Utrecht. Ook Synchroon doet meer projecten in en om de stad, zoals Merwedekanaalzone en Wisselspoor.