[\/et_pb_text][et_pb_text admin_label=”Tekst” _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” header_5_font=”|600|||||||” header_5_text_color=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n
Poldergebied Rijnenburg staat al langer dan vandaag als mogelijke woningbouwlocatie op het netvlies van de gemeente Utrecht en de Rijksoverheid. Maike raakte betrokken bij de planvorming toen ze zich verdiepte in de ligging van de Limesweg, de route langs de noordgrens van het Romeinse rijk. \u201c In 2006 heb ik de merendeels verdwenen grensweg, die van castellum naar castellum liep, bewandeld en in kaart gebracht. Zo goed en zo kwaad als het gaat, door weilanden, achtertuinen en bebouwing heen.\u201d<\/p>\n
Landschapsplan<\/h4>\n
Naar aanleiding van die analytische speurtocht verzocht gemeente Utrecht haar om de archeologie en cultuurhistorie van Rijnenburg, destijds de beoogde locatie van een nieuwe woonwijk, in een historisch-ruimtelijke context te plaatsen. Zodat ontwerpers ermee aan de slag zouden kunnen. \u201cEr waren aanwijzingen dat zich onder het maaiveld een waardevol bodemarchief bevindt, met de nodige sporen uit de Romeinse tijd.\u201d In het boekwerk Polder Rijnenburg: Cultuurhistorische landschapsanalyse<\/em> (2007) presenteert DS landschapsarchitecten een reeks landschapskaarten vanaf de Romeinse tijd tot nu, met een uitgebreide toelichting. \u201cZo kon iedereen die belang had bij de planvorming, beschikken over de broodnodige historische en ruimtelijke informatie. Stedenbouwkundigen, grondeigenaren \u00e9n bewoners.\u201d<\/p>\n Vervolgens vroeg de Dienst Stedelijke Ontwikkeling haar bureau op basis van die kennis een schets te maken voor een nieuw landschap, met plek voor 33 woningen per hectare en bedrijventerreinen. \u201cHoe kunnen het water, de bodem, de natuur, de aanwezige archeologie en het erfgoed een voor een dergelijke bewoningsdichtheid ontvankelijk landschap vormen?\u201d Buurten en woningen kunnen vervolgens in zo\u2019n kader worden ingepast, suggereert Maike. \u201cAls je voortbouwt op wat er al is aan aardkundige, ecologische en cultuurhistorische kwaliteiten, wordt verstedelijking een gelegenheid om waarde toe te voegen.\u201d De vastgoedcrisis gooide echter roet in het eten. Tot een schetsontwerp kwam het niet.<\/p>\n Eerst landschap, dan bebouwing. Maike heeft zich gedurende haar loopbaan sterk gemaakt voor ruimtelijke ontwikkeling die rust op de natuurlijke systemen en kwaliteiten ter plekke. \u201cJe loopt naar buiten en alles heeft met elkaar te maken, zowel in de ruimte als in de tijd. Lukraak ingrijpen in een landschap alsof het een onbeschreven blad is, heb ik nooit begrepen.\u201d Soms is er amper behoefte aan ontwerp en ruimtelijke ordening, zegt ze, verwijzend naar de gewenste ontwikkeling van een park in Oegstgeest. \u201cJarenlang heb ik erop gehamerd in twee oude poldertjes de natuur haar gang te laten gaan. Gebruik ze als retentiebekken en natuurlijke waterzuivering voor omliggende nieuwbouwwijken en laat ze verder ongemoeid.\u201d Het stukje urbane wildernis kreeg de naam Landschapspark Poelgeest en geniet inmiddels bekendheid als een Zuid-Hollands vogelparadijs.<\/p>\n In het verlengde van vernieuwde ambities voor Rijnenburg wordt Maike in het voorjaar uitgenodigd om twee ontwerpateliers te leiden. Ze is blij dat er gelegenheid is om over te brengen welke kansen er zijn voor een op het landschap en de archeologie gestoelde gebiedsontwikkeling. \u201cOm de potentie van een landschap dat je op je duimpje kent, nader in kaart te brengen met de gemeente, grondeigenaren en andere ontwerpers, dat voelt als thuiskomen.\u201d<\/p>\n Maike van Stiphout als ateliermeester bij het ontwerpatelier (foto: AORTA)<\/p><\/div>\n Terwijl binnen de ontwerpateliers aan de gang zijn, worden buiten sporen blootgelegd. In het najaar van 2023 is namelijk een eerste, inventariserende fase van het archeologisch onderzoek ingezet. Gemeentelijk archeoloog Erik Graafstal schuift bij de sessies aan om informatie vers uit de proefsleuf met de deelnemers te delen. \u201cDoor deze dynamiek\u201d, zegt Maike terugkijkend op de bijeenkomsten, \u201cwerd de samenhang tussen de geschiedenis van het landschap en menselijke activiteiten in verschillende perioden haast tastbaar.\u201d Want, benadrukt ze, dat Rijnenburg al in de prehistorie werd bewoond en het bodemarchief sindsdien nagenoeg ongeschonden bleef, maakt de ontwikkeling van nieuwe nederzettingen tot een bijzonder project. \u201cVolgens mij raakte iedereen ervan doordrongen dat je hoe dan ook op een langdurig en rijk verleden voortbouwt.\u201d<\/p>\n In de ateliers wordt een vorm van ontwerpend onderzoek toegepast. Een laan, een watergang, een woonterp of een voormalig kasteelterrein: door in het landschap al dan niet zichtbare ruimtelijke elementen te identificeren als aanknopingspunten voor gebiedsontwikkeling, schetsen de aanwezigen een grove aanzet tot een ruimtelijk kader. Maike legt uit: \u201cBodem, water, geschiedenis, dichtheid van bebouwing, wijze van ontsluiting. In welke configuraties en combinaties sluiten ze goed op elkaar aan? We hebben globaal verkend hoe de water- en bodemsystemen en de archeologie van Rijnenburg zich verhouden tot een grootschalige gebiedsontwikkeling en tot kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Ik kreeg de indruk dat men dit ge\u00efnformeerd onderzoeken van wat er zou kunnen, waardeerde.\u201d De ateliers monden uit in vier nader beschreven bouwstenen voor de ontwikkeling van Rijnenburg<\/a>.<\/p>\n Op verzoek van de gemeentelijke erfgoedafdeling maakt plantenexpert Fred Booy van DS landschapsarchitecten ook een \u2018gereedschapskoffer beplantingen\u2019. Het landschap van Rijnenburg wordt sowieso anders, stelt Maike: \u201cWij geven aan hoe de weilanden en ma\u00efsvelden kunnen transformeren naar een veel rijkere, voor allerlei soorten geschikte leefwereld.\u201d In die transformatie kunnen ook verbanden worden gelegd met planten, bomen \u00e9n dieren die hier vroeger groeiden en leefden. \u201cBehalve diverse kruiden en kippen introduceerden de Romeinen walnoten in Nederland. Wellicht is het een goed idee om notenbomen terug te brengen, als verwijzing naar Romeinse praktijken \u00e9n als klimaatbestendige soort?\u201d<\/p>\n De manier waarop de gemeente het verleden van Rijnenburg nu vooropstelt in de planontwikkeling, kan Maike alleen maar toejuichen. \u201cAls ruimtelijk ontwerper heb ik soms rekening te houden met archeologisch waardevolle plekken of historische kenmerken van het landschap. Die markeer je dan of je maakt ze leesbaar. Maar dat ze een dergelijk grootschalige gebiedsontwikkeling mede richting geven, is uitzonderlijk.\u201d Dat de archeologisch meest waardevolle grond ook de beoogde bouwgrond is voor woningen in een zeer hoge dichtheid, maakt het ruimtelijk ontwerp des te uitdagender. \u201cHoe sturend gaan het onderzoek en de analyse straks zijn?\u201d<\/p>\n Een bron van inspiratie ligt echter naast de deur, aan de andere kant van de A12. \u201cFiets je weleens rond in Leidsche Rijn? In haar masterplan heeft Riek Bakker het landschap goeddeels in stand gehouden. Je fietst over de oude bebouwingslinten en komt af en toe een nieuwbouwwijkje tegen, zo lijkt het. Je kunt er terug in de tijd stappen. Je snapt hoe het was.\u201d Anders dan in Leidsche Rijn is het verleden van Rijnenburg voornamelijk onzichtbaar want verstopt in de grond. \u201cHet lijkt alsof je ongehinderd in het weiland kunt bouwen, maar dat is een misverstand. Rol je de grasmat op, dan denk je: mijn god, wat een geschiedenis. Daar kun je eindelijk over gaan vertellen.\u201d<\/p>\n Het bedenken en tekenen van een landschap voor een nieuw Rijnenburg, als een onderlegger voor verdere ruimtelijke ontwikkeling, zou wat Maike betreft een logische volgende stap zijn. Met een aantal scenario\u2019s op grond van eigendommen, zodat er afwegingen kunnen worden gemaakt tussen kwaliteiten, kansen en kosten. \u201cZo verankert de gemeente de archeologie en cultuurhistorie, een kernkwaliteit van het gebied, in de planvorming.\u201d Wat als de in het landschap gefixeerde geschiedenis wordt genegeerd? \u201cDan kom je telkens van alles tegen en moeten plannen en ontwerpen voortdurend worden aangepast. Dat geef ik je op een briefje.\u201d<\/p>\n [\/et_pb_text][et_pb_text admin_label=”Projecttekst” _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n Bouwen met Erfgoed is een project van de gemeente Utrecht, architectuurcentrum AORTA en verschillende kennispartners. Doel is de archeologische waarde van het gebied vroegtijdig in kaart te brengen en de uitkomsten hiervan sturend te laten zijn bij toekomstige gebiedsontwikkelingen. <\/strong>Lees verder<\/a><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n [\/et_pb_text][et_pb_button button_url=”https:\/\/www.aorta.nu\/erfgoed-rijnenburg\/” button_text=”Terug naar hoofdpagina” button_alignment=”center” _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_button][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.26.1″ _module_preset=”default” background_color=”#F4F4F4″ custom_padding=”10px|10px|10px|10px|false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_image src=”https:\/\/www.aorta.nu\/erfgoed-rijnenburg\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/attachment-maike_1.jpg” title_text=”attachment-maike_1″ _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=”4.27.0″ _module_preset=”default” background_color=”RGBA(255,255,255,0)” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n\n
“Als je voortbouwt op wat er al is aan aardkundige, ecologische en cultuurhistorische kwaliteiten, wordt verstedelijking een gelegenheid om waarde toe te voegen.\u201d<\/h5>\n<\/blockquote>\n
Urbane wildernis<\/h4>\n
Ontwerpateliers<\/h4>\n
![\"\"](\"https:\/\/www.aorta.nu\/erfgoed-rijnenburg\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/image00046-scaled.jpeg\")
<\/a>Bouwstenen en walnoten<\/h4>\n
\n
“De Romeinen introduceerden walnoten in Nederland. Wellicht is het een goed idee om notenbomen terug te brengen, als verwijzing naar Romeinse praktijken \u00e9n als klimaatbestendige soort?\u201d<\/h5>\n<\/blockquote>\n
Bron van inspiratie<\/h4>\n
\n
“Rol je de grasmat op, dan denk je: mijn god, wat een geschiedenis. Daar kun je eindelijk over gaan vertellen.\u201d<\/h4>\n<\/blockquote>\n
<\/a><\/p>\nOnderlegger<\/h4>\n
\nMaike van Stiphout<\/h4>\n